آیا هنگام درس خواندن موسیقی گوش دهیم؟ بررسی علمی تاثیر موسیقی بر تمرکز، یادگیری و موفقیت در کنکور

تقریباً همه دانش‌آموزان حداقل یک بار این سؤال را از خودشان پرسیده‌اند:

آیا با موسیقی بهتر درس می‌خوانم یا سکوت برای یادگیری مناسب‌تر است؟

شاید دوستتان همیشه با هدفون درس بخواند و نتیجه خوبی هم بگیرد؛ اما شما با همان موسیقی حتی یک صفحه هم نتوانید بخوانید. پس بالاخره حق با کدام است؟

خبر خوب این است که علم برای این سؤال پاسخ دارد، اما این پاسخ یک «بله» یا «خیر» ساده نیست.

پژوهش‌های علوم اعصاب و روان‌شناسی نشان می‌دهند که تأثیر موسیقی به سه عامل مهم بستگی دارد:

• شخصیت شما
• نوع درسی که می‌خوانید
• نوع موسیقی که انتخاب می‌کنید

چرا موسیقی گاهی تمرکز را از بین می‌برد؟

مغز انسان ظرفیت محدودی برای پردازش اطلاعات دارد. هرچه هم‌زمان اطلاعات بیشتری وارد مغز شود، انرژی بیشتری صرف پردازش آن‌ها خواهد شد.

به این موضوع در روان‌شناسی شناختی بار شناختی (Cognitive Load) گفته می‌شود.

وقتی هم‌زمان در حال مطالعه یک فصل زیست، حل مسائل ریاضی یا خواندن متن ادبی هستید و موسیقی نیز پخش می‌شود، مغز باید هر دو را پردازش کند. نتیجه این است که بخشی از منابع ذهنی به موسیقی اختصاص پیدا می‌کند و تمرکز روی درس کاهش می‌یابد.

چرا موسیقی باکلام برای درس خواندن مناسب نیست؟

یکی از قوی‌ترین یافته‌های تحقیقات این است که موسیقی دارای کلام بیشترین میزان حواس‌پرتی را ایجاد می‌کند.

دلیل آن ساده است.

هنگام مطالعه، مغز از بخش‌های مرتبط با پردازش زبان استفاده می‌کند. اگر هم‌زمان آهنگی با شعر پخش شود، همان بخش‌های مغز مجبور می‌شوند متن آهنگ را نیز پردازش کنند.

در نتیجه:

• سرعت مطالعه کاهش پیدا می‌کند.
• درک مطلب ضعیف‌تر می‌شود.
• احتمال فراموشی مطالب افزایش می‌یابد.

اگر آهنگ فارسی گوش کنیم بدتر است؟

بله.

هرچه زبان موسیقی به زبان متنی که مطالعه می‌کنید نزدیک‌تر باشد، میزان تداخل بیشتر می‌شود.

برای مثال اگر در حال مطالعه کتاب فارسی یا زیست هستید و هم‌زمان آهنگ فارسی گوش می‌کنید، مغز باید دو جریان زبانی را هم‌زمان پردازش کند و این موضوع تمرکز را به شدت کاهش می‌دهد.

شخصیت شما تعیین می‌کند موسیقی مفید باشد یا مضر

یکی از نکات جالب تحقیقات این است که همه افراد واکنش یکسانی به موسیقی ندارند.

اگر درون‌گرا هستید

افراد درون‌گرا معمولاً سطح برانگیختگی مغزی بالاتری دارند.

به همین دلیل اضافه شدن موسیقی می‌تواند مغز را بیش از حد تحریک کند و باعث شود:

• تمرکز کمتر شود.
• اشتباهات بیشتر شوند.
• سرعت یادگیری کاهش پیدا کند.

اگر برون‌گرا هستید

برون‌گراها معمولاً برای رسیدن به سطح مطلوب هوشیاری، به محرک بیشتری نیاز دارند.

در این افراد، موسیقی ملایم می‌تواند:

• خستگی را کاهش دهد.
• انگیزه مطالعه را بیشتر کند.
• مدت زمان تمرکز را افزایش دهد.

آیا موسیقی برای همه درس‌ها مناسب است؟

خیر.

اینجا تفاوت مهمی وجود دارد.

اگر ADHD دارید چه؟

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند افرادی که دچار ADHD هستند، گاهی به جای موسیقی از نویز سفید، نویز صورتی یا نویز قهوه‌ای سود بیشتری می‌برند.

این صداها کمک می‌کنند صداهای مزاحم محیط کمتر شنیده شوند و تمرکز حفظ شود.

البته این موضوع برای همه افراد یکسان نیست و بهتر است هر شخص عملکرد خود را در شرایط مختلف بررسی کند.

بهترین موسیقی برای درس خواندن چیست؟

اگر تصمیم گرفتید هنگام مطالعه موسیقی گوش دهید، این ویژگی‌ها را رعایت کنید.

۱. فقط موسیقی بی‌کلام

بهترین گزینه‌ها عبارت‌اند از:

• 🎹 موسیقی پیانو
• 🎻 موسیقی کلاسیک
• 🎧 موسیقی Lo-Fi
• 🌿 موسیقی Ambient
• 🎼 جاز ملایم

۲. ریتم آرام

موسیقی‌هایی با ریتم آرام و بدون تغییرات ناگهانی، احتمال پرت شدن حواس را کمتر می‌کنند.

۳. صدای کم

موسیقی باید در پس‌زمینه باشد، نه اینکه توجه شما را به خودش جلب کند.

یک روش بهتر از گوش دادن هنگام مطالعه

اگر عاشق موسیقی هستید، لازم نیست آن را کاملاً کنار بگذارید.

یکی از مؤثرترین پیشنهادهای علمی این است که ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قبل از شروع مطالعه به موسیقی مورد علاقه خود گوش دهید.

این کار باعث می‌شود:

• سطح انرژی افزایش پیدا کند.
• انگیزه مطالعه بیشتر شود.
• ذهن برای شروع مطالعه آماده شود.

پس از آن، موسیقی را قطع کنید و مطالعه را در سکوت ادامه دهید.

جمع‌بندی

اگر بخواهیم فقط یک توصیه برای دانش‌آموزان کنکوری داشته باشیم، آن این است:

سؤالات متداول